Aanleiding
Seksualiteit is het aspect van het lichaam dat in fantasie of werkelijkheid aan de hand van seksuele stimuli reacties geeft of najaagt die een rol spelen in seksuele lustgevoelens en bevrediging. Intimiteit ontwikkelt zich gedurende het leven van de mens via oplopende ontwikkelingstaken. Seksualiteit is verbonden met intimiteit, maar kan ook los daarvan bestaan. Seksuele voorlichting is dan ook niet los te zien van het leren over intieme relaties.
Voor mensen met autisme is het vormen van relaties niet eenvoudig en niet vanzelfsprekend door problemen in de sociale interactie. Seksualiteit zal zich daarom eerder los van relaties ontwikkelen.
Omdat mensen met autisme de wereld, inclusief zichzelf, anders waarnemen en begrijpen, ontwikkelen zij zich ook op seksueel vlak niet volgens neurotypische lijnen. Het gaat bij seksualiteit om een sociaal-emotionele ontwikkeling, welke bij mensen met autisme problematisch verloopt. Het reguliere seksuele ontwikkelingsproces is qua vorm, inhoud en ontwikkelingsstappen complex.
In de kinderjaren overheersen daarbij de ontwikkelingstaken betreffende de seksuele responsiviteit en lichamelijkheid, de gender/sekseontwikkeling en die rond de relatievorming en intimiteit. In de adolescentiefase domineert de ontwikkelingstaak rond seksuele identiteit (gender identiteit/seksuele voorkeur) en seksuele competentie (vermogen om de seksuele ervaring te realiseren).
Binnen het reguliere seksuele ontwikkelingsproces zijn er zoveel momenten en zoveel verschillende situaties waarbij een beroep wordt gedaan op cognitieve, sociale en emotionele vaardigheden, die vanuit ASS per definitie zijn belemmerd. De beperkende invloed van de Centrale Coherentie problematiek, de Theory of Mind en de geringe kwaliteit van verbeelden is groot. Net als de ASS specifieke beperkingen ten aanzien van het uitvoeren van Executieve Functies en het probleem om leerervaringen te generaliseren naar andere situaties.
Specifiek voor een autisme spectrum stoornis is vooral de laat opbloeiende seksualiteit, die er vaak voor zorgt dat de jongere sterk geïsoleerd raakt van leeftijdgenoten en gaat twijfelen over zijn of haar seksuele geaardheid. Het tweede probleem is het gebrek aan het kunnen inschatten van sociale interactie waardoor de signalen van seksualiteit, intimiteit en relatie maar moeilijk ingeschat kunnen worden.
Mensen met ASS kunnen een mentaal afwijkende leeftijd hebben op het gebied van seksualiteit. Hier geldt dat o.a. seksuele informatie vanuit de media veel vroeger komt dan de emotionele rijpheid voor seksualiteit. Dit kan tot verwarring leiden en experimenteer gedrag uitlokken om zo een relatie te krijgen. Daarnaast kunnen lichamelijk veranderingen, zichtbaar en onzichtbaar (hormonaal), zorgen voor verwarring en een toename van onzekerheid of zelfs existentiële angsten.
Een autismespecifieke ondersteuning is dus belangrijk gezien de cognitieve stijlkenmerken en het verloop van de seksuele ontwikkeling van mensen met ASS. Het kan tevens onaangepast seksueel gedrag en grensoverschrijdend gedrag verbonden aan seksuele frustraties voorkomen.
Binnen de kliniek van het dr. Leo Kannerhuis worden twee trainingen m.b.t seksualiteit toegepast: de trainingsmodule seksuele voorlichting en de trainingsmodule seksualiteit en intimiteit. De polikliniek heeft de wens een soortgelijke training in het behandelpakket op te nemen, zodat deze groepsgewijs aan cliënten van de poli aangeboden kan worden.
Projectdoelstelling
Doel van het project is het ontwikkelen van een poliklinisch trainingsaanbod dat antwoord biedt op hulpvragen rondom intimiteit, contact en relaties.
Doelgroep(en)
In eerste instantie richt het project zich op ambulante clienten (poli-nijmegen, poli-doorwerth, poli-amsterdam). De leeftijden van de doelgroep variëren, de voorkeur gaat uit naar een trainingsgroep 18+.
Projectresultaten
- Implementatie en ontwikkeling van een pilottraining intimiteit, contact en relaties op de poliklinieken.
- Uitvoering van de training middels een pilot. De pilotgroep bestaat uit 4 of 8 cliënten.
- Evaluatie van de pilot.
- Adviesformulering mbt implementatie van de training binnen het huidige behandelaanbod.
- Een advies voor scholing van huidige en toekomstige gedragswetenschappers/trainers van de poliklinieken.
- Training wordt opgenomen in de behandelarrangementen.
- Advies over doorontwikkeling van de training.
Betrokkenen
- Caroline Backhuys, afdelingsmanager polikliniek Doorwerth
- Lotte Kobus, projectmedewerker R&D team innovatie
- Charl Laumen, stafmedewerker R&D team opleidingen
- Lahta Bohland, gedragswetenschapper polikliniek Nijmegen
- Martje van Riel, gedragswetenschapper polikliniek Doorwerth
- Tonnie Haagsma, senior coach cluster klinisch
- Jos Mensink, sociaal psychiatrisch verpleegkundige polikliniek Amsterdam
Relatie met andere projecten
De behandelarrangementen.
Projectfasering en stand van zaken
Looptijd project: april 2010 t/m december 2011. Op dit moment zijn de pilottrainingen in Nijmegen en Doorwerth afgerond. In Amsterdam loopt de training nog. Na de zomervakantie wordt gestart met de evaluatiefase van het project, waarbij een effectiviteitsmeting wordt gedaan en advies geschreven voor het verdere vervolg van de training intimiteit, contact en relaties.
Verdere informatie?
Voor vragen en opmerkingen kunt u contact opnemen met Lotte Kobus: l.kobus@leokannerhuis.nl
