In de puberteit en vroege adolescentie staan de identiteitsontwikkeling en het nadenken over en vormgeven van de toekomst centraal. Het lichaam van de puber verandert drastisch, en ook in de hersenen gebeurt veel. Het is een turbulente tijd voor kinderen en ouders, maar bij veel kinderen gaat de puberteit (aan de buitenkant) toch vrij rustig voorbij. In de sociale ontwikkeling worden de leeftijdgenoten steeds belangrijker, ook als toetssteen voor de eigen keuzes en smaak van kleren, muziek e.d. Langzamerhand ontwikkelt zich een gevoel van identiteit, maar de jongere kijkt ook steeds goed naar wat anderen doen. Er ontstaat een begin van experimenteren met genotsmiddelen, relaties en seksualiteit. Naast dit alles wordt ook aandacht en energie gevraagd voor school. De jongere gaat, vanuit de zich ontwikkelende identiteit, keuzes maken gericht op zijn of haar visie en wensen voor beroep en leven in de volwassenheid. De gerichtheid op leeftijdgenoten en de ontwikkeling van de eigen persoon leiden tot losmaking en een meer zelfstandige stellingname ten opzichte van de ouders. Als de middelbare school zijn einde nadert, worden keuzes gemaakt voor studie en werk. Vaak betekent dat ook dat de adolescent op zichzelf gaat wonen en een sociaal netwerk opbouwt.
Algemeen 12 - 23 jaar | Dr. Leo Kannerhuis, centrum voor autisme
Algemeen 12 - 23 jaar
De puberteit gaat ook niet ongemerkt aan jongeren met autisme voorbij. Ze bemerken de veranderingen aan hun lichaam, en door hun beperkt begrip van sommige zaken kan dit leiden tot angsten of ongepast seksueel gedrag. Veel mensen met autisme zien in deze periode steeds duidelijker onder ogen dat ze 'anders' zijn, en dat datgene wat bij anderen 'vanzelf' lijkt te gebeuren voor hen niet weggelegd lijkt te zijn. Dat geldt zeker rond relaties en de ontluikende seksualiteit. Mede hierdoor zien we in deze periode vaak klachten van minderwaardigheid en/of depressie ontstaan. Bij anderen ontstaat de neiging zich terug te trekken, en een preoccupatie (zoals computeren) kan in zo'n periode veranderen in een middel om de buitenwereld, waarin steeds faalervaringen worden opgedaan, buiten te sluiten. Experimenterend met leeftijdgenoten blijken sommige jongeren ook in staat tot verslaving en delinquent gedrag. Dit laatste wordt soms versterkt door het gebrek aan verbeeldend vermogen. Hierdoor is het voor veel jongeren met autisme moeilijk keuzes te maken voor hun toekomst. Het volgen van onderwijs vergt veel energie. Ouders hebben in deze periode vaak zeer veel moeite (het gedrag van) hun kind bij te sturen, maar merken op sommige punten juist dat de jongere te afhankelijk van hen is, en te weinig zelfredzaamheid ontwikkelt.
De adolescent met autisme krijgt met de keuze van studie of werk wat meer controle op zijn eigen lot door te kiezen voor specifieke onderwerpen (bv informatica, solitair werk). Maar hierdoor lopen zij ook vaak vast in (de complexiteit) van het dagelijks leven, waardoor zelfstandig wonen soms ook niet lukt. Als dit wel slaagt, blijven de sociale contacten vaak beperkt.
De mogelijkheid om jongeren met autisme en hun ouders te ondersteunen en eventueel te behandelen zijn zeer divers, afhankelijk van welke problemen zich precies ontwikkelen. Hulp in gezinnen, maar soms ook deeltijdbehandeling of opname in de kliniek kunnen nodig zijn. De behandeling van co-morbiditeit (depressie, verslaving) verdient speciale aandacht. De begeleiding van school (soms geïntegreerd in een deeltijdbehandeling) is eveneens van groot belang.
